Stanisław Antoniewicz 1922 - 1944 Edycja

Stanisław Antoniewicz kam mit einem Sammeltransport aus Posen in das Deutsche Reich und wurde vom Berliner Arbeitsamt zur Arbeit bei der Deutschen Waffen- und Munitionsfabrik in Berlin-Borsigwalde verpflichtet. Er wohnte im Gemeinschaftslager für polnische Zivilarbeiter in Berlin-Schönholz. Am 26. April 1942 entwendete er zusammen mit vier anderen Zwangsarbeitern ein paar Kleidungsstücke aus einem Lagerraum des Heeresbekleidungsamtes. Zur Sache verhört sagte Stanisław aus: „Mir war bekannt, dass ich das Lager nach 21 nicht mehr verlassen darf. Meine Kameraden sagten, dass sie sich die Konstruktion auf dem Gelände anschauen wollen“. Damit bestritt er den Diebstahl, obwohl er am Tatort versteckt in einer Kiste festgenommen wurde. Aus der Untersuchungshaft schickte er Mitte Juli 1942 einen polnisch-sprachigen Brief an seinen besten Freund im Gemeinschaftslager, der zwecks Zensur von einem Gerichtsdolmetscher ins Deutsche übersetzt wurde:

„Lieber Kollege, heute sind 11 Wochen verflossen seit der Zeit, wie wir ohne Verabschiedung auseinandergegangen sind. Ich hatte noch keinen Termin. Ich weiß nicht, was es ist. Ich bin noch gezwungen zu dulden und zu warten. Mit jedem vergehenden Tag verliere ich Hoffnung auf eine baldige Rückkehr. Durch Kollegen habe ich mir den ganzen Sommer ruiniert. Mit jedem Tage werde ich nervöser, und zwar zu solchem Grade, dass ich die Arbeit, welche ich für Woche erhalte, schon in drei Tagen erledige. […] Der Täter wird für das, was er gemacht hat, vor Gott schwer büßen müssen. Er hat auf lange Tage vier Leute in die Gefängniszelle gebracht. Er hat uns auf dem Gewissen.“

Aus dem Brief geht es hervor, dass er sich zum Diebstahl überreden ließ und dies schwer bereut. Am 11. August 1942 verurteilte das Berliner Sondergericht die Angeklagten „wegen gemeinschaftlichen schweren Diebstahls nach Polenstrafrechtsverordnung zu verschärftem Straflager von 5 Jahren.“ Nach dem Urteil wurden sie dem Straflager in Wronki zugeführt, von wo sie zum KZ Mauthausen gebracht wurden. Stanisław starb in Gusen nach einem Jahr schwerster Arbeit.

Quellen:

Personalakte von Stanisław Antoniewicz, in: Brandenburgisches Landeshauptarchiv Potsdam, Rep. 12 C Berlin II/6679 (Bestand: Staatsanwalt beim Sondergericht Berlin II)

Personalakte von Stanisław Antoniewicz, in: Bundesarchiv Berlin, R 3001/124607 (Bestand: Reichsjustizministerium)

Autorin: Dr. Katarzyna Woniak – Aleksander-Brückner-Zentrum für Polenstudien, Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg.

W czerwcu 1940 r. Stanisław Antoniewicz przybył transportem zbiorowym do Berlina, gdzie Urząd Pracy skierował go do Niemieckich Zakładów Zbrojeniowych i Amunicji w Berlinie-Borsigwalde. Zakwaterowany został w obozie dla polskich robotników w Berlinie-Schönholz. 26 kwietnia 1942 r. razem z czterema kolegami dopuścił się kradzieży ubrań z magazynów wojskowych. Stanisław w przesłuchaniu zeznał: „Wiedziałem o tym, że po godzinie 21. 00 nie wolno opuszczać obozu. Moi koledzy powiedzieli mi, byśmy obejrzeli położenie magazynu”. Jednocześnie zaprzeczył udziału w kradzieży, choć jako jedyny został schwytany na miejscu przestępstwa, gdzie schował się do jednej ze skrzyń. W połowie lipca wysłał z aresztu śledczego polskojęzyczny list do kolegi z baraku, który służba więzienna przechwyciła i na potrzeby cenzury przetłumaczyła na język niemiecki. W nim pisał:

„Drogi Kolego, dziś mija 11 tydzień od kiedy rozstaliśmy się bez pożegnania. Nie miałem jeszcze rozprawy. Nie wiem co się dzieje, jestem zmuszony nadal czekać. Z każdym mijającym dniem tracę nadzieję na szybki powrót. Przez kolegów zrujnowałem sobie całe lato. Z każdym dniem staję się bardziej nerwowy i to do tego stopnia, że przydzieloną na cały tydzień pracę wykonuję w trzy dni. […] Sprawca za to, co zrobił, będzie musiał odpowiedzieć przed Bogiem. Na nas czterech ściągnął długi pobyt w więzieniu. On ma nas na sumieniu.”

Z listu wynika, że Stanisław dał się namówić na kradzież i bardzo tego żałuje. 11 sierpnia 1942 r. berliński sąd specjalny skazał oskarżonych na podstawie prawa karnego dla Polaków na pięć lat ciężkiego obozu karnego za wspólną kradzież. Po wyroku młodych Polaków umieszczono w więzieniu we Wronkach, a stamtąd przewieziono ich do obozu koncentracyjnego w Mauthausen. Stanisław zginął w Gusen po roku morderczej pracy.

Źródła:

Kartoteka Stanisława Antoniewicza, w: Brandenburgisches Landeshauptarchiv Potsdam, Rep. 12 C Berlin II/6679 (Zespół: Staatsanwalt beim Sondergericht Berlin II)

Kartoteka Stanisława Antoniewicza, w: Bundesarchiv Berlin, R 3001/124607 (Zespół: Reichsjustizministerium)

Autorka: Dr Katarzyna Woniak – Aleksander-Brückner-Zentrum für Polenstudien, Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg.