Stanisław Barański 1898 - 1944 Edycja

Stanisław Barański wurde in Drogiszka, Landkreis Mielau (Mława), geboren und lebte mit seiner Familie im nicht weit entfernten Dorf Radzimowice. Dort arbeitete er auf dem landwirtschaftlichen Gut, der im Zuge der NS-Enteignung nun von einem Reichsdeutschen verwaltet wurde. Am 8. Januar 1943 ereignete sich auf dem Gut ein Überfall der lokalen Partisanenbewegung, wohl aus Rache für die Enteignung. Einer polnischen Quelle zufolge handelte es sich um eine durch die Deutschen vorgetäuschte Aktion im Rahmen welcher mehrere polnische Landwirte inhaftiert bzw. vor Ort exekutiert wurden. Acht Tage später wurde Stanisław zusammen mit fünf anderen Personen verhaftet. Sie standen im Verdacht, sich an diesem bewaffneten Überfall beteiligt zu haben, oder zumindest in seine Planung involviert zu sein. In den Gestapo-Vernehmungen wies er die Vorwürfe zurück, weshalb die Funktionäre in ihm „einen ganz verlogenen Polen“ sahen. Zwar konnte allen verhafteten Personen keine Mittäterschaft nachgewiesen werden, doch ihre angebliche Mitwisserschaft reichte für die Beantragung der Schutzhaft (Einweisung in ein KZ, Lagerstufe III) durch die Gestapo Zichenau aus. Die Schutzhaft wurde nicht mit einer konkreten Tat begründet, sondern lediglich mit der Vermutung einer antideutschen Haltung: „Seine Handlungsweise lässt befürchten, er werde sich in Freiheit zum Schaden des deutschen Volkes und Reiches betätigen“.

Bis zu seiner Überführung nach Mauthausen war er im Arbeitserziehungslager Soldau (Działdowo) interniert, wo besonders harte Haftbedingungen herrschten. Am 4. Juni 1943 meldete die Kommandantur seine Ankunft. Noch am 1.4.1944 wurde formell seine Schutzhaft um sechs weitere Monate verlängert. Seine Freilassung konnte er jedoch nicht erleben. Er starb am 15. August 1944.

Dr. Katarzyna Woniak – Aleksander-Brückner-Zentrum für Polenstudien, Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg

Quellen:

· Personalakte von Stanisław Barański, in: Instytut Pamięci Narodowej Warszawa, Sign. IPN GK 629/71 (Bestand: Gestapo Zichenau)

· Stanisław liski, Marian Przedpełski, Jadwiga Siedlecka, Stefan Zaleski, Słownik strat osobowych gminy Bieżuń w latach 1939-1947, Bieżuń 1993, S. 59.

Stanisław Barański urodził się we wsi Drogiszka (Powiat Mława) i mieszkał wraz z rodziną w nieodległej wsi Radzimowice. Tam pracował w gospodarstwie rolnym, które po nazistowskim wywłaszczeniu przeszło pod zarząd Niemca. 8 stycznia 1943 r. na majątek miał miejsce napad lokalnych partyzantów. Prawdopodobnie była to niemiecka prowokacja, służąca do fali aresztowań na rolników. Osiem dni później aresztowano Stanisława wraz z pięcioma innymi osobami, które podobnie jak on zatrudnione były w majątku. Obwiniono ich za udział w napadzie lub przynajmniej za uczestnictwo w jego przygotowaniach. W przesłuchaniach Gestapo Stanisław odrzucił stawiane mu zarzuty, w wyniku czego funkcjonariusze określili go mianem „zakłamanego Polaka”. Wprawdzie policji nie udało się dowieść czynnego udziału całej szóstki w napadzie, ale ich domniemana wiedza wystarczyła do zawnioskowania o „areszt ochronny”, czyli o skierowanie do KZ o poziomie III. Decyzję tą umotywowano nie tyle konkretnym występkiem, co zwykłym przypuszczeniem antyniemieckiej postawy: „Należy się obawiać, że będąc na wolności Stanisław swoim zachowaniem przysporzy szkód niemieckiemu ludowi i całej Rzeszy”. Do momentu wywiezienia do Mauthausen Polak internowany był w obozie pracy wychowawczej w Działdowie (Arbeitserziehungslager Soldau), gdzie panowały szczególnie trudne warunki życia.

Więźniem KZ Mauthausen został 4 czerwca 1943 r. Jeszcze 1 kwietnia 1944 r. formalnie przedłużono jego areszt o kolejne sześć miesięcy. Wolności się Stanisław jednak nie doczekał. Zmarł 15 sierpnia 1944. 

Dr Katarzyna Woniak – Aleksander-Brückner-Zentrum für Polenstudien, Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg

Źródła:

· Kartoteka Stanisława Barańskiego, w: Instytut Pamięci Narodowej, IPN GK 629/71 (Zespół: Gestapo Zichenau)

· Stanisław liski, Marian Przedpełski, Jadwiga Siedlecka, Stefan Zaleski, Słownik strat osobowych gminy Bieżuń w latach 1939-1947, Bieżuń 1993, s. 59