Jan Klimczewski 1896 - 1941 Edycja

Jan Klimaczewski ist im Dorf Grodkowo-Włóki im Landkreis Schirps (Sierpc) geboren. Er war Lehrer und lebte zusammen mit seiner Ehefrau und drei Töchtern in Czernikowo im Landkreis Thorn. Am 17. Oktober 1939 führten die Einsatzgruppe und der sog. Selbstschutz (Mitglieder der deutschen Minderheit) große Verhaftungsaktion durch, die auf Bekämpfung der polnischen Intelligenz abzielten. Die Zielgruppe waren die Lehrer. Unter dem Vorwand einer Besprechung der Schulangelegenheiten wurden alle Lehrer aus der Lipno-Umgebung zu einer Konferenz eingeladen. Insgesamt wurden an diesem Tag 72 Lehrer verhaftet und ins KZ Hohenbruch in Ostpreußen gebracht. Von dort gelangte er, wie viele anderen verhafteten Lehrer, zum Arbeitserziehungslager Soldau (Działdowo). Am 18. April 1940 erfolgte seine Einweisung ins KZ Dachau und am 26. Mai 1940 seine Überstellung nach Mauthausen. Nur wenige der im Rahmen dieser Aktion verhafteten Lehrer überlebten die KZ-Haft. Seine besorgte Frau stellte ein Gesuch an das Oberkommando der Wehrmacht, in welchem sie um Mitteilung über den Verbleib ihres Mannes bat. Der Schriftverkehr zwischen der Gestapo Zichenau und dem Reichssicherheitshauptamt beinhaltet eine positive Bewertung seiner Person. Ein Gestapofunktionär schrieb im September 1940 über ihn: „In politischer und sonstiger Hinsicht konnte gegen ihn Nachteiliges nichts in Erfahrung gebracht werden“. Dennoch wurde ein weiteres Gesuch der Ehefrau auf Freilassung abgelehnt. Jan starb am 16. Dezember 1941 in Gusen.

Dr. Katarzyna Woniak – Aleksander-Brückner-Zentrum für Polenstudien, Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg

Quelle:

• Personalakte von Jan Klimczewski, in: Instytut Pamięci Narodowej Warszawa, Sign. IPN GK 629/1705 (Bestand: Gestapo Zichenau)
• Häftlingspersonalkarte von Jan Klimczewski, in: Aroslen Archives, 1.1.26/1536380
• Maria Wardzyńska, Był rok 1939. Operacja niemieckiej Policji Bezpieczeństwa w Polsce – Intelligenzaktion, Warszawa 2009, S. 180
• Dariusz Chrobak: Jan Klimczewski, in: Maciej Krotofil, Waldemar Rozynkowski (Hg.), Słownik biograficzny Powiatu Toruńskiego, Bd. 4, Toruń 2019, S. 65-67

Jan Klimczewski urodził się we wsi Wólka, obecnie w powiecie lipnowskim. Mieszkał z żoną i trzema córkami w Czernikowie, gdzie pracował jako nauczyciel. 17 października 1939 r. niemieckie grupy operacyjne (Einsatzgruppen) oraz tzw. Selbstschutz (członkowie mniejszości niemieckiej) przeprowadziły szeroko zakrojoną akcję zwalczania polskiej inteligencji i pod pretekstem omówienia spraw oświaty zaprosiły nauczycieli z okolic Lipna na konferencję, po czym aresztowały wszystkich przybyłych. Łącznie ujęto 72 nauczycieli i umieszczono ich w obozie koncentracyjnym w Hohenbruch w Prusach Wschodnich. Stamtąd Jan trafił, podobnie jak wielu innych nauczycieli, do obozu przejściowego w Działdowie (Soldau). 18.04.1940 r. przewieziono go do KZ Dachau a 26.05.1940 r. do Mauthausen. Tylko nieliczni aresztowani w tej akcji nauczyciele zdołali przeżyć katorgę KZ. Jego żona Zofia wystosowała pismo do Głównego Dowództwa Wehrmachtu z zapytaniem o los Jana. W korespondencji pomiędzy ciechanowskim Gestapo a Głównym Urzędem Bezpieczeństwa Rzeszy informowano o nim pozytywnie. Jeden urzędnik policji podał we wrześniu 1940 r.: „Pod względem politycznym i ogólnym nie zauważono w nim nic negatywnego”. Mimo to na kolejną prośbę żony o ułaskawienie wydano decyzję odmowną. Jan zginął 16 grudnia 1941 r. w Gusen.

Dr Katarzyna Woniak – Aleksander-Brückner-Zentrum für Polenstudien, Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg

Źródła:

• Kartoteka Jana Klimczewskiego, w: Instytut Pamięci Narodowej, IPN GK 629/1705 (Zespół: Gestapo Zichenau)
• Kartoteka Jana Klimczewskiego, w: Aroslen Archives, 1.1.26/1536380
• Maria Wardzyńska, Był rok 1939. Operacja niemieckiej Policji Bezpieczeństwa w Polsce – Intelligenzaktion, Warszawa 2009, s. 180
• Dariusz Chrobak: Jan Klimczewski, w: Maciej Krotofil, Waldemar Rozynkowski (red.), Słownik biograficzny Powiatu Toruńskiego, t. 4, Toruń 2019, s. 65-67