Jan Bożym 1920 - 1941 Edycja

Jan Bożym lebte während des Zweiten Weltkrieges in seinem Elternhaus in Okunin im Landkreis Płońsk, wo er als Schlosser arbeitete. Am 3. April 1940 wurde er zusammen mit den Freunden Antoni Bieńkowski, Piotr Mariański und Jan Cybulski in seinem Heimatdorf vom Grenzpolizeikommissariat Modlin festgenommen und in das Durchgangs- und Arbeitserziehungslager Soldau (Działdowo) gebracht. Den Grund für die Verhaftung der vier polnischen Jugendlichen lieferte der Verdacht auf Vergrabung der Waffen und Munition in den Wäldern bei Modlin. Dies sollen sie bereits während des Septemberkampfes 1939 getan haben, um sie bei künftiger „Widerstandsaktion gegen die Deutschen auszugraben, unter die Bevölkerung zu verteilen und selbst mit der Waffe in der Hand Polens Unabhängigkeit wieder zu erringen.“ Alle vier Verdächtigten gestanden die Tat. Während ihrer Inhaftierung konnten die Polizeibeamten tatsächlich die versteckten Waffen ausgraben. Im September 1940 beantragte Gestapo Zichenau für die festgenommenen Polen Schutzhaft im Konzentrationslager Mauthausen. Der 16-jährige Jan Cybulski starb noch im Durchgangslager an den Folgen seiner Misshandlungen. Bei Bożym begründete Gestapo die KZ-Strafe mit seiner deutschfeindlichen Einstellung, die „befürchten lässt, er werde in Freiheit alles tun, um die deutschen Belange zu gefährden.“ Jan Bożym und Piotr Marianski wurden am 22. November 1940 nach Mauthausen überführt, nachdem der im Durchgangslager Soldau zuständige Arzt sie für haft- und lagerfähig erklärt hatte. Beide starben in Gusen: Jan Bożym am 7. Juni und Piotr Mariański am 20. September 1941. Im Dorf Okunin erinnert heute ein Denkmal an die 60 von deutschen Besatzern ermordeten Einwohner. Dort sind auch die Namen Jan Bożym, Antoni Bieńkowski, Piotr Mariański und Jan Cybulski verewigt.

Quellen:

Häftlingspersonalkarte von Jan Bożym, in: Aroslen Archives, 1.1.26/1373637

Personalakte von Jan Bożym, in: Arolsen Archives, 1.2.2.1/11413037 (Bestand: Gestapo Zichenau)

Autorin: Dr. Katarzyna Woniak – Aleksander-Brückner-Zentrum für Polenstudien, Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg.

Jan Bożym mieszkał w czasie II wojny światowej w swoim rodzinnym domu we wsi Okunin w powiecie płońskim. Z zawodu był ślusarzem. 4 kwietnia 1940 r. wraz z kolegami Antonim Bieńkowskim, Piotrem Mariańskim i Janem Cybulskim został zatrzymany przez policję graniczną z Modlina i umieszczony w obozie pracy wychowawczej w Działdowie. Powodem aresztu tych czterech młodych Polaków było podejrzenie o zakopanie broni i amunicji w lasach koło Modlina. Uczynili to jeszcze podczas walki obronnej we wrześniu 1939 roku, a celem było „odkopanie broni w przyszłej akcji powstańczej, rozdanie jej wśród ludności i wystąpienie samemu z bronią w ręku w walce o niepodległość Polski.” Wszyscy czterej przyznali się do zarzutu. Równocześnie funkcjonariusze niemieckiej policji odkopali ukrytą amunicję, co dodatkowo zaciążyło na losie więźniów. We wrześniu 1940 r. Gestapo w Ciechanowie zawnioskowało dla nich o areszt ochrony w obozie koncentracyjnym w Mauthausen. 16-letni Jan Cybulski zmarł jeszcze w trakcie aresztu w działdowskim obozie, najprawdopodobniej wskutek doznanej przemocy. W przypadku Jana Bożyma Gestapo uzasadniło karę KZ jego rzekomym „antyniemieckim usposobieniem, które napawa obawami, że na wolności uczyni wszystko, by tylko zaszkodzić niemieckim interesom.” Jan Bożym i Piotr Mariański trafili do Mauthausen 22 listopada 1940 r., po tym jak lekarz obozowy w Działdowie uznał ich za zdrowych. Obaj zmarli w Gusen: Jan Bożym – 7 czerwca, a Piotr Mariański – 20 września 1941 roku. Dzisiaj we wsi Okunin znajduje się obelisk upamiętniający 60-ciu zamordowanych przez Niemców mieszkańców. Na nim uwieczniono również Jana Bożyma, Antoniego Bieńkowskiego, Piotra Mariańskiego i Jana Cybulskiego.

Źródła:

Karta więźnia Jana Bożyma, w: Aroslen Archives, 1.1.26/1373637

Kartoteka Jana Bożyma, w: Arolsen Archives, 1.2.2.1/11413037 (Zespół: Gestapo Zichenau)

Autorka: Dr Katarzyna Woniak – Aleksander-Brückner-Zentrum für Polenstudien, Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg.