Jerzy Szeja 1900 - 1941 Edycja

Więzień więzienia w Katowicach, w Mysłowicach, w KL Auschwitz, w KL Dachau, w KL Mauthausen-Gusen.

Urodzony 19.04.1900 r. w Rudzie Śl. dzielnica Goduli (dawniej pow. Świętochłowice). Był najstarszym synem. Mając piętnaście lat rozpoczął pracę w kop. „Wawel” w Rudzie Śl. Przejął jednak po ojcu chęć pracy społecznej, więc po pierwszej wojnie światowej aktywnie włączył się w agitację na rzecz przywrócenia Polsce Górnego Śląska. Był działaczem w Towarzystwie Śpiewaczym i Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół”. Krzewił też zamiłowanie do Polski poprzez przynależność do „Eleusis”. Były powstaniec - uczestnik powstań śląskich. Po drugim powstaniu we wrześniu 1920 r. udał się do Węgrowca w woj. poznańskim aby w skróconym seminarium nauczycielskim zdobyć kwalifikacje nauczyciela i uczył polskie dzieci w języku ojczystym. Po podziale Górnego Śląska na część polską i niemiecką, podjął pracę w zawodzie nauczyciela w Niewiadomiu pow. rybnicki. Ożenił się w 1931 r. z nauczycielką Stefanią Porzecką. W tym też roku rozpoczął dwuletnie wyższe studia pedagogiczne we Lwowie. Po powrocie ze studiów otrzymał nominację na kierownika szkoły powszechnej w Radlinie-Biertułtowach pow. rybnicki i pracował na tym stanowisku do drugiej wojny światowej. Po śmierci pierwszej żony, zawarł ponownie związek małżeński w 1936 r. z Marią Kolarczyk. W Biertułtowach był uważany za bardzo dobrego organizatora i wspaniałego społecznika. Był prezesem Towarzystwa Czytelni Ludowych, członkiem zarządu chóru „Słowacki”, instruktorem oświatowym Związku Powstańców Śląskich.

Gdy rozpoczęła się okupacja hitlerowska, 8.10.1939 r. został zatrzymany i przesłuchiwany. Za namową teściów wyprowadził się w październiku 1939 r. do Kęt. Zimą tego roku, zaangażował się w działalność organizacji konspiracyjnej ZWZ (Związek Walki Zbrojnej). Jeździł w sprawach konspiracyjnych do Krakowa, Wadowic do Bielska. Na skutek dekonspiracji organizacji, 17.04.1940 r. został aresztowany. Przekazano go do Katowic a następnie do więzienia śledczego (Ersatzpolizeigefängnis) w Mysłowicach. Z Mysłowic przewieziony był do KL Auschwitz, a stamtąd do KL Dachau i dalej do KL Mauthausen-Gusen. Podczas prac strzałowych w kamieniołomach kawałek skały zmiażdżył mu przedramię prawej ręki, zmarł w wyniku zakażenia - 21.11.1941 r.

Bibliografia:

S. Kędra / A. Szefer: Nauczyciele śląscy polegli i zamordowani w latach hitlerowskiej okupacji - Księga Pamiątkowa, Katowice 1971 r. s. 106.

Zbiory J. Delowicza (relacja Adama Szeji i Pawła Gleńska), skor. 2.

W zachowanych dokumentach Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau (PMA-B) oraz w kartotece więźniów byłego KL Mauthausen nie figuruje.

Małgorzata Szeja, żona wnuka (2025)

Häftling im Gefängnis in Katowice, in Mysłowice, im Konzentrationslager Auschwitz, im Konzentrationslager Dachau und im Konzentrationslager Mauthausen-Gusen.

Geboren am 19. April 1900 in Ruda Śląska, Stadtteil Godula (ehemals Landkreis Świętochłowice). Er war der älteste Sohn. Mit 15 Jahren begann er seine Arbeit im Bergwerk „Wawel” in Ruda Śląska. Von seinem Vater übernahm er jedoch den Wunsch nach sozialem Engagement, sodass er sich nach dem Ersten Weltkrieg aktiv an der Agitation für die Rückgabe Oberschlesiens an Polen beteiligte. Er war im Gesangsverein und im Turnverein „Sokół” aktiv. Durch seine Mitgliedschaft bei „Eleusis” förderte er auch die Liebe zu Polen. Er war ehemaliger Aufständischer und Teilnehmer an den Schlesischen Aufständen. Nach dem zweiten Aufstand im September 1920 ging er nach Węgrów in der Woiwodschaft Poznań (Posen), um in einem verkürzten Lehrerseminar die Qualifikation als Lehrer zu erwerben, und unterrichtete polnische Kinder in ihrer Muttersprache. Nach der Teilung Oberschlesiens in einen polnischen und einen deutschen Teil nahm er eine Stelle als Lehrer in Niewiadom im Landkreis Rybnik an. 1931 heiratete er die Lehrerin Stefania Porzecka. Im selben Jahr begann er ein zweijähriges Pädagogikstudium in Lemberg. Nach seiner Rückkehr vom Studium wurde er zum Leiter der Volksschule in Radlin-Biertułtowy im Landkreis Rybnik ernannt und arbeitete bis zum Zweiten Weltkrieg in dieser Position. Nach dem Tod seiner ersten Frau heiratete er 1936 erneut, diesmal Maria Kolarczyk. In Biertułtowy galt er als sehr guter Organisator und großartiger Sozialarbeiter. Er war Vorsitzender der Volkslesegesellschaft, Vorstandsmitglied des Chores „Słowacki” und Bildungsbeauftragter des Verbandes der Schlesischen Aufständischen.

Als die deutsche Besatzung begann, wurde er am 8. Oktober 1939 festgenommen und verhört. Auf Anraten seiner Schwiegereltern zog er im Oktober 1939 nach Kęty. Im Winter desselben Jahres engagierte er sich in der Untergrundorganisation der polnischen Heimatsarmee (ZWZ, Związek Walki Zbrojnej). Er fuhr in geheimen Angelegenheiten nach Krakau, Wadowice und Bielsko. Als die Organisation aufflog, wurde er am 17. April 1940 verhaftet. Er wurde nach Katowice und anschließend in das Untersuchungsgefängnis (Ersatzpolizeigefängnis) in Mysłowice gebracht. Von Mysłowice wurde er in das Konzentrationslager Auschwitz, von dort in das Konzentrationslager Dachau und weiter in das Konzentrationslager Mauthausen-Gusen deportiert. Bei Sprengarbeiten in den Steinbrüchen zerquetschte ihm ein Felsbrocken seinen rechten Unterarm, er starb am 21. November 1941 an den Folgen einer Infektion.

Literatur:

S. Kędra / A. Szefer: Nauczyciele śląscy polegli i zamordowani w latach hitlerowskiej okupacji – Księga Pamiątkowa [Schlesische Lehrer, die während der nationalsozialistischen Besatzung gefallen sind oder ermordet wurden – ein Gedenkbuch], Katowice 1971, S. 106.

Sammlung von J. Delowicz (Bericht von Adam Szeja und Paweł Gleński), Teil 2.

In den erhaltenen Dokumenten des Staatlichen Museums Auschwitz-Birkenau und in der Kartei der Häftlinge des ehemaligen Konzentrationslagers Mauthausen ist er nicht aufgeführt.

Małgorzata Szeja, Ehefrau des Enkels (2025)