Stanisław Stelmachowski 1912 - 1942 Edycja

Stanisław Stelmachowski wurde im Dorf Mogiła bei Krakau als Sohn einer Bauernfamilie geboren. Er war verheiratet und hatte zwei Kinder. Bis 1941 arbeitete er im Baugewerbe. Im Mai 1941 wurde er vom Arbeitsamt Krakau zur Arbeit nach Deutschland gebracht, wo er auf einem Bauernhof im Kreis Ochsenfurt beschäftigt wurde. Im August 1941 verließ Stanisław seinen Arbeitgeber, wurde jedoch einige Tage später festgenommen. Als er nach den Gründen seiner Flucht gefragt wurde, sagte er aus: „Zunächst war das Essen dort sehr unregelmäßig, d. h. einmal bekam ich Essen und dann wieder nicht. Die Arbeit war dazu sehr schwer.“ Nach mehreren Tagen Haft wurde Stanisław zu einem anderen Bauern gesbracht. Doch auch dieser Arbeitgeber behandelte Stanisław schlecht, was ihn ärgerte. Stanisław ließ seine Wut an einer Kuh und einem Pferd aus und verletzte sie. Diese Vergehen führten dazu, dass der Pole vor ein Gericht in Würzburg gestellt wurde, das ihn zu vier Monaten Gefängnis verurteilte. Nach Verbüßung der Strafe im April 1942 beantragte die Gestapo in Würzburg seine Inhaftierung in einem Konzentrationslager, da sie befürchtete, dass der Pole bei seinem neuen Arbeitgeber ähnliche Straftaten begehen würde. Stanisław flehte erfolglos um Freilassung. Im August 1942 ordnete das RSHA seine Einweisung nach Mauthausen an, die am 3. September erfolgte. Kurz darauf, im November desselben Jahres, starb Stanisław im Lager an einer Lungenentzündung.

Dr. Katarzyna Woniak, Universität Augsburg (2025)

Quelle:

Landesarchiv Berlin, B Rep. 057-01 Nr. 4360, Personalakte von Stanisław Stelmachowski 

Dokumente:

Erfassungsfoto vom 1.9.1941 (nicht sichtbar)

Stellungnahme von Stanisław Stelmachowski zu seiner KZ-Einweisung vom 18.4.1942

Stanisław Stelmachowski urodził się we wsi Mogiła pod Krakowem w rodzinie chłopskiej. Był żonaty i miał dwójkę dzieci. Do 1941 roku pracował w branży budowlanej. W maju 1941 r. na wezwanie urzędu pracy wyjechał do pracy do Niemiec i trafił do gospodarstwa rolnego w powiecie Ochsenfurt. W sierpniu 1941 r. Stanisław nielegalnie porzucił pracodawcę, jednak kilka dni później został ujęty. Zapytany o powód swego zbiegostwa zeznał: „Na początku jedzenie tam było bardzo nieregularne, co oznaczało, że jednego dnia dostawałem jedzenie, a następnego już nie. Do tego praca była też bardzo ciężka.“ Po kilkudniowym areszcie o wodzie i chlebie Stanisław trafił do innego bauera. Ale także i ten pracodawca nie traktował Stanisława dobrze, co irytowało go. Stanisław złość swoją wyładował na krowie i koniu, raniąc je. Przewinienia te spowodowały postawienie Polaka przed sądem w Wurzburgu, a ten skazał go za nieoprawne zachowanie na cztery miesiące więzienia. Po odbyciu kary w kwietniu 1942 r. gestapo w Wurzburgu zawnioskowało o osadzenie go w obozie koncentracyjnym, bowiem obawiano się, że także u nowego pracodawcy Polak dopuści się podobnych czynów karnych. Stanisław bezskutecznie upraszał o wypuszczenie na wolność i skierowanie do pracy na roli. W sierpniu 1942 r. RSHA zadecydowało u zesłaniu go do Mauthausen, co też 3 września miało miejsce. Niebawem później, w listopadzie tego samego roku Stanisław zmarł w obozie na zapalenie płuc.

Dr Katarzyna Woniak – Uniwersytet w Augsburg

Źródło:

Landesarchiv Berlin, B Rep. 057-01 Nr. 4360, Kartoteka Stanisława Stelmachowskiego 

Dokumenty:

Fotografia ewidencyjna z 1.9.1941

Stanowisko Stanisława Stelmachowskiego odnośnie osadzenia w KZ z 18.4.1942